آموزش مالی و اقتصادی

فروش استقراضی در بورس چیست؟ نحوه معاملات آن در ایران

فروش استقراضی (Short Selling) یک استراتژی معاملاتی است که در آن هدف افراد کسب سود از کاهش قیمت دارایی است. این در حالی است که عمده سرمایه‌گذاری‌ها شامل خرید یک دارایی و فروش آن با قیمت بالاتر است، در فروش استقراضی معامله‌گران با فروش یک دارایی در قیمت بالاتر و خرید آن در قیمتی کمتر منتفع می‌شوند. در این مقاله با جزئیات بیشتر به تعریف فروش استقراضی و سازوکار آن و همچنین نحوه فروش استقراضی در بورس ایران توضیح داده شده است.

فروش استقراضی چیست؟

فروش استقراضی یک استراتژی سرمایه گذاری پیشرفته است که ایده مرسوم سرمایه‌گذاری را در ذهن معامله‌گران تغییر می‌دهد. بیشتر سرمایه‌‌گذاری‌ها در بازار سهام به صورت رشد ارزش سهام در بلندمدت یا خرید سهام برای فروش آن با قیمت بالاتر در آینده شناخته می‌شوند. این در حالی است که در فروش استقراضی سهام معامله‌گران برآورد می‌کنند که قیمت سهام یا اوراق در آینده کاهشی خواهد بود. در نتیجه اکنون آن را به فروش و در آینده مجدد آن را خریداری می‌کنند. به همین منظور از مابه تفاوت قیمت فروش و خرید مجدد سود یا زیان می‌کنند.

چه زمانی در فروش استقراضی سود یا زیان ایجاد می‌شود؟

اگر معامله‌گر پیش‌بینی کند قیمت دارایی در آینده کاهشی خواهد بود، با فروش سهام سعی بر کسب بازدهی بیشتر از افت بیشتر سهام دارد. در این‌صورت اگر قیمت‌ها مطابق پیش‌بینی‌ها کاهش یابند، معامله‌گر به میزان کاهش بیشتر از قیمت فروش، بازدهی کسب می‌کند.

در مقابل اگر برخلاف پیش‌بینی‌ها قیمت دارایی از قیمت فروش بیشتر شود، فرد به میزان افزایش قیمت‌ها زیان می‌کند. بنابراین به همان میزان که فرد ممکن است سود کند، احتمال زیان هم وجود دارد.

– مثالی برای درک بهتر خرید و فروش استقراضی سهام

برای ملموس‌تر شدن مفاهیم، فرض شود که معامله‌گری 50 ورق سهم از سهام فولاد مبارکه را که در قیمت 470 تومان معامله می‌شود، با برآورد اینکه در آینده قیمت آن کاهش خواهد یافت، از کارگزار مربوطه قرض گرفته و آن را به فروش می‌رساند. این معامله‌گر قیمت 400 تومان را برای این سهم متصور است. در این حالت اگر قیمت سهم به 400 تومان رسید، معامله‌گر 50 ورق سهام فولاد را در قیمت 400 تومن مجدد خریداری و سهام کارگزاری را با بهره به کارگزار باز می‌گرداند. در صورتی که قیمت سهم برخلاف پیش‌بینی معامله‌گر افزایش پیدا کند، معامله‌گر زیان می‌کند.

  • لازم به توضیح است این نوع فروش استقراضی سهام در بورس ایران انجام نمی‌شود و سازوکار آن متفاوت است، و تنها برای ملموس بودن آن برای خوانندگان این مثال در بورس تهران آورده شده است.

فروش استقراضی در بورس چگونه است؟

به طور کلی در بیشتر بازارهای مالی از فروش استقراضی به عنوان یک استراتژی معاملاتی استفاده می‌شود که می‌توان به بازارهایی نظیر ارزهای دیجیتال، فارکس، سهام و… اشاره کرد. برای این کار در بورس یک معامله‌گر در ابتدا با قرض گرفتن سهام از یک کارگزار، قبل از فروش فوری آن، یک موقعیت ایجاد می‌کند.

برای پایان دادن به معامله، معامله‌گر باید سهام را باز پس بخرد. در حالت ایده‌آل با قیمت پایین‌تر خرید صورت می‌گیرد. با خرید مجدد میزان سهام وام گرفته شده به کارگزار بازپرداخت می‌شود. اگر قیمت سهام همانطور که معامله‌گر انتظار داشت کاهش یابد، معامله‌گر تفاوت قیمت را منهای کارمزد و بهره آن را به عنوان سود کسب می‌کند.

شرایط فروش استقراضی در بورس

در حالی که معامله‌گران می‌توانند تنها با چند کلیک ساده سهام بخرند، برای فروش استقراضی سهام مراحل بیشتری انجام می‌شود. در ادامه یک راهنمای گام به گام برای نحوه فروش استقراضی در بورس (آنچه در دنیا و کشورهای غیراسلامی مرسوم است) آورده شده است:

۱. افتتاح حساب مارجین در کارگزاری

فروش استقراضی سهام به استفاده از یک حساب نزد کارگزار نیاز دارد که به افراد امکان می‌دهد برای خرید اوراق بهادار پول قرض کنند. قبل از اینکه افراد بتوانند معامله با مارجین را شروع کنند، باید حداقل الزامات تعیین شده را برآورده کنند. مارجین به وثیقه‌ای گفته می‌شود که سرمایه‌گذار باید در اختیار کارگزاری قرار دهد تا بتواند در ازای آن مبلغی اعتبار برای معامله دریافت کند.

بنابراین معامله‌گر باید مبلغی را (حداقل مشخصی برای آن تعیین می‌شود) تحت عنوان ودیعه نزد کارگزار قرار دهد. علت هم آن است که در صورت عدم تحقق پیش‌بینی معامله‌گران در خصوص کاهش قیمت‌ها، کارگزار بتواند از محل حساب ودیعه برداشت کند.

۲. در مورد سهام منتخب برای فروش استقراضی تحقیق شود

افراد هنگامی که از کارگزار خود برای فروش استقراضی سهام مجوز گرفتند، باید در مورد سهام منتخب تحقیق و بررسی کنند. به دلیل احتمال زیان، ارائه دلایل معامله‌گران برای اینکه چرا قیمت سهام از نظر آنان کاهش خواهد داشت، بسیار حائز اهمیت است. این دلایل باید مبتنی بر تجزیه و تحلیل کامل شرکت و سهام آن باشد.

۳. برای فروش استقراضی برنامه‌ریزی شود

پیش از اجرای هر جنبه‌ای از معامله، باید برنامه‌ای برای ورود به معامله تنظیم و مهم‌تر از همه، معامله‌گران با در نظر گرفتن کارمزدها و بهره‌ای که از مبلغ وام گرفته شده است، با سود از معامله خارج شوند. از آنجایی که یک فروش استقراضی بر اساس این ایده است که قیمت‌ها کاهش می‌یابد، افراد باید یک برنامه اضطراری برای به حداقل رساندن ضرر در صورت افزایش قیمت سهام داشته باشند. اگر نوسانات قیمتی از انتظارات معامله‌گران دور شود، کارگزار آن‌ها ممکن است پول نقد یا وثیقه بیشتری را برای پوشش زیان‌های احتمالی مطالبه کند.

۴. فروش استقراضی اجرا شود

 پس از انجام مراحل فوق، وقت آن است که فروش استقراضی سهام اجرایی شود. استفاده از حد زیان و حد سود برای این معاملات، اجرای معامله طبق برنامه‌ریزی را بدون دخیل کردن احساسات و هیجانات در تصمیمات افراد میسر می‌کند.

چرخه فروش استقراضی در بورس

مزایا و معایب فروش استقراضی

فروش استقراضی مزایا و معایبی دارد که در ادامه به آن اشاره شده است:

مزایا:

  • امکان کسب سود از افت قیمت‌ها
  • سرمایه گذاری اهرمی در آن امکان‌پذیر است (با کمک اهرم شدت سود و زیان بیشتر می‌شود)
  • پوشش ریسک در روندهای نزولی
  • افزایش نقدشوندگی
مزایا و معایب فروش استقراضی

معایب:

  • ریسک بالا و احتمال ضررهای بالقوه نامحدود
  • افتتاح حساب نزد کارگزاری ضروری است
  • کارمزد و نرخ بهره از آن اخذ می‌شود و عملا هزینه معاملات سنگین است
  • فشارهای روانی نوسانات کوتاه مدت منجر به اقدامات هیجانی می‌شود

فروش استقراضی در بورس ایران چگونه است؟

فروش استقراضی سهام به عنوان یک استراتژی معاملاتی در بازارهای دو طرفه در بازارهای مالی دنیا مرسوم است. به دلیل مشکلات شرعی و ربوی بودن آن (نرخ بهره فروش استقراضی) و در نظر گرفتن این موضوع که سود از زیان کسی در اسلام حرام است، سازوکار آن در ایران تا حدودی تغییر کرده است. در این حالت ماهیت این روش معاملاتی حفظ شده اما تغییری که ایجاد می‌شود آن است که معامله‌گران با وکالت از قرض‌دهنده سهام، به درخواست مالک سهام یا نظر خود معامله‌گر نسبت به فروش سهام اقدام می‌کند که به این روش در بورس، فروش تعهدی گفته می‌شود.

بنابراین معامله‌گران در بورس می‌توانند از افت قیمت‌ سهام در ایران نیز بهره‌مند شوند. فروش تعهدی در ایران خیلی مرسوم و رایج شناخته نمی‌شود و به درستی نسبت به معرفی آن پرداخته نشده است. این شیوه می‌تواند حجم معاملات بورس کشور را افزایش و نقدشوندگی سهام را بیشتر کند. از طرفی می‌تواند جذابیت سرمایه‌گذاری در بورس را حتی در بازارهای نزولی بیش از پیش کند.

نتیجه‌گیری

اگرچه روش فروش استقراضی سهام در بین سرمایه‌گذاران دنیا بسیار رایج شده است، این استراتژی بیشتر توسط سرمایه‌گذاران باتجربه و ماهر استفاده می‌شود. آن‌ها به بینش قوی در بازار نیاز دارند تا به درستی پیش‌بینی کنند که یک سهام یا یک دارایی چه میزان بازدهی را از افت قیمت‌های خود به آنان می‌دهد. لازم به توضیح است که حتی افراد با تجربه نیز نمی‌توانند این ادعا را داشته باشند که همواره شرایط مطابق با انتظارات آنان پیش می‌رود اما میزان موفقیت این افراد بیش از مبتدیان است. بنابراین معامله‌گران تا زمانی که مهارت لازم را کسب نکرده‌اند باید از معاملات این‌چنینی پرهیز کنند و پس از کسب مهارت‌های لازم نسبت به انجام این شیوه معاملاتی اقدام کنند.

امتیاز خود را ثبت کنید

لیلا لامعی

علاقه به علم اقتصاد، من را به سمت یادگیری و کسب مهارت در زمینه تولید محتوای تحلیلی در حوزه‌های اقتصادی به ویژه حوزه بازار سرمایه سوق داد. در این بین با اخذ مدرک MBA مدیریت مالی و کسب سابقه حضور بیش از 8 سال در نهادها و رسانه‌های مطرح اقتصادی سعی بر ایجاد محتوای با کیفیت و کاربردی دارم.

سایر مقاله‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا