تضمین خرید چیست؟ نحوه تنظیم قرارداد و جنبههای حقوقی آن
قرارداد تضمین خرید پیمانی میان دو طرف برای معامله کالا یا خدمات در آینده است. خریدار با امضای این سند به تهیه محصولات تولیدی فروشنده متعهد میشود. حق تضمین خرید نیز به وامدهنده اولویتی ویژه برای بازپسگیری دارایی در صورت نپرداختن بدهی میدهد. این ابزار به طلبکار اجازه میدهد پیش از سایر افراد به ارزش مالی کالا دسترسی پیدا کند. استفاده از این راهکار، امنیت حقوقی را در بازارهای تجاری و فرایندهای تامین مالی مستقیم افزایش میدهد.
نحوه تنظیم قرارداد تضمین خرید
تنظیم قرارداد تضمین خرید باید مطابق ضوابط مشخص انجام شود و امضاکنندگان از صلاحیت و توانایی قانونی برخوردار باشند. افراد نابالغ، مجنون یا کسانی که توانایی ذهنی کافی ندارند، حق تایید و امضای این تعهدنامه را ندارند و طرفین معامله باید اختیار برای دخل و تصرف در اموال خود داشته باشند، زیرا احکام دادگاه یا محدودیتهایی ممکن است این اختیار را سلب کند. توافق میان خریدار و فروشنده مبنای شکل گیری رابطه حقوقی است و ثبت کتبی قرارداد، آن را به سندی معتبر برای اثبات توافقها تبدیل می کند. در این چارچوب، خریدار موظف است موافقت کتبی و صریح خود را برای ایجاد حق تضمین خرید اعلام کند.
در قرارداد، خریدار و فروشنده مبلغ معامله را بر اساس توافق دوطرفه تعیین و درج می کنند. پرداخت بهای کالا باید در تاریخهای مشخص و مطابق شرایط قرارداد انجام شود و هرگونه تاخیر یا خودداری از پرداخت میتواند حق برهم زدن معامله را برای فروشنده ایجاد کند. قیمت نهایی شامل مجموع ارزش کالاها و خدمات آینده، به همراه هزینههای باربری، عوارض و مالیات است. در معاملات پیش خرید، خریدار موظف است کل مبلغ را نقدا در اختیار فروشنده قرار دهد و این مبالغ به عنوان وثیقه نزد طلبکار باقی میمانند.
اولویتهای حقوقی در تضمین خرید
حق تضمین خرید، جایگاه ویژهای برای وامدهندگان و تامینکنندگان در فرآیند وصول طلب ایجاد میکند. این حق به طلبکار امکان میدهد در صورت عدم پرداخت بدهی، کالا یا معادل نقدی آن را بازپس بگیرد. دارنده این حق نسبت به سایر طلبکاران از اولویت برخوردار است و با رعایت شرایط ثبت قانونی میتواند بر مدعیان پیشین نیز تقدم پیدا کند. تامینکننده اجازه دارد پیش از هر شخص دیگری به وثیقه دسترسی داشته باشد. این دسترسی مشروط به حفظ و ارائه دقیق اسناد مرتبط با تصرف و نگهداری کالا است.
در قرارداد تضمین خرید، هر پیمان مجموعهای از تعهدات مشخص برای طرفین ایجاد می کند. فروشنده موظف است کالا را مطابق شرایط توافق شده تهیه کرده و در موعد مقرر تحویل دهد و خریدار باید بهای آن را طبق زمانبندی قرارداد پرداخت کند. تاخیر یا خودداری از پرداخت وجه می تواند حق فسخ قرارداد را برای فروشنده به همراه داشته باشد. در صورت تخلف هر یک از طرفین، امکان درخواست اجرای اجباری تعهد از طریق دادگاه و مطالبه خسارت وجود دارد. همچنین هزینههای مالیات و ارسال کالا نیز در چارچوب قرارداد قابل مطالبه است و رعایت دقیق مفاد قرارداد، شرط اصلی اعمال این حقوق محسوب می شود.
تفاوت ضوابط تضمین خرید در کالاهای موجودی با سرمایهای
قوانین مربوط به تثبیت حق تضمین خرید بسته به نوع کالا متفاوت است. در مورد کالاهای موجودی، طلبکار باید همزمان با تصرف کالا توسط بدهکار، مراحل قانونی را تکمیل کند و سایر اشخاص دارای حق بر همان موجودی را مطلع سازد؛ این اطلاع رسانی باید پیش از در اختیار گرفتن کالا توسط بدهکار انجام شود.
در مقابل، ضوابط مربوط به کالاهای غیرموجودی یا سرمایهای معمولا انعطاف بیشتری دارد. طلبکار باید اثبات کند که بدهکار از اعتبار پرداختی برای خرید همان کالا استفاده کرده است. ثبت بیانیه مالی برای کالاهای سرمایهای باید حداکثر تا بیست روز پس از تحویل کالا انجام شود. عدم رعایت این مهلت موجب از دست رفتن اولویت قانونی طلبکار میشود. این اولویت حقوقی همانند یک بلیت ویژه عمل میکند و به دارنده آن اجازه میدهد بدون توجه به زمان ورود، در ابتدای صف دریافت دارایی قرار گیرد.
تحولات جدید و نمونههای کاربردی حق تضمین خرید در بازار
استفاده از حق تضمین خرید در حوزههای مختلف تجاری به طور چشمگیری گسترش یافته و یکی از نمونههای پرکاربرد آن، تامین مالی در محل فروش است. خردهفروشان برای کالاهایی مانند خودرو و لوازم خانگی از این روش بهره میبرند و وام خودرو نمونهای رایج از برقراری این حق به شمار میرود. در بخش کشاورزی، امکان پیشخرید محصولات برداشت نشده وجود دارد و شرکتهای صنایع غذایی برای محصولاتی مانند گوجه فرنگی، پیمانهای خرید تضمینی منعقد میکنند. همچنین، پیمانهای خرید گندم یا پسابهای صنعتی نمونههای دیگری از این توافقها هستند. گزارشهای اخیر بر افزایش نظارت قانونی بر ثبت این اسناد تاکید دارند و رعایت دقیق زمان ثبت برای جلوگیری از چالشهای قضایی اهمیت زیادی دارد. بازارهای نوظهور نیز برای افزایش فروش محصولات خود از این سازوکار استفاده میکنند و دادگاهها حق طلبکار را برای دریافت هزینههای جانبی مانند مالیات و حمل و نقل به رسمیت شناختهاند.
جمعبندی
پیمانهای تضمین خرید نقش بسزایی در پایداری فضای کسب و کار دارند و انگیزه فروشندگان را برای تولید کالا و ارائه خدمات افزایش میدهند. اولویت در وصول طلب، فضایی امن برای تامینکنندگان مالی و بانکها ایجاد میکند. این توافقها با کاهش ریسکهای اعتباری، به توسعه تجارت در مناطق مختلف کمک میکنند. کسب و کارهای کوچک و بزرگ از این ساز و کار برای خرید تجهیزات و موجودی کالا بهره میبرند. وجود قرارداد مکتوب از بروز اختلافهای حقوقی جلوگیری کرده و وظایف طرفین را شفاف میسازد.
